Tanjung Puting National Park: orang-oetans spotten in de jungle van Kalimantan

Tanjung Puting National Park ligt diep in de jungle van Kalimantan en is een van de bekendste plekken van Indonesië om orang-oetans in het wild te zien. 

Maar het zijn niet alleen de orang-oetans die deze plek zo bijzonder maken. Het varen over de rivier, slapen op een boot midden in de jungle en wakker worden met geluiden uit het regenwoud maken deze ervaring minstens zo indrukwekkend.

Tijdens een meerdaagse tour door Tanjung Puting slaap je op een klotok: een traditionele houten boot die voor een paar dagen je huis is. Overdag vaar je langzaam steeds dieper de jungle in. Vanaf het dek spot je neusapen, makaken, kleurrijke vogels en met een beetje geluk zelfs krokodillen langs de rivier. 

Juist die combinatie van wildlife, avontuur en het simpele leven op de rivier maakt Tanjung Puting voor veel reizigers een van de mooiste ervaringen van Indonesië.

Wat is Tanjung Puting National Park?

Tanjung Puting National Park ligt in Kalimantan, het Indonesische deel van Borneo, en staat vooral bekend om de orang-oetans die hier in het wild leven. Veel van deze dieren zijn ooit opgevangen via rehabilitatieprogramma’s en later vrijgelaten in de jungle.

Tijdens een tour bezoek je verschillende feeding platforms waar de orang-oetans soms terugkomen voor extra voedsel. De ene keer verschijnen er tientallen tegelijk, de andere keer maar een paar en in het fruitseizoen soms weken helemaal geen. Het blijft een wild natuurgebied, waardoor je nooit precies weet wat je gaat zien.

Maar Tanjung Puting draait niet alleen om orang-oetans. Langs de rivier leven ook neusapen, makaken, gibbons, varanen, krokodillen en ontzettend veel vogels.

Wat deze plek vooral bijzonder maakt, is dat het totaal niet voelt als een standaard wildlife excursie. Je leeft een paar dagen op het tempo van de rivier, bent continu midden in de natuur en hebt echt het gevoel even compleet weg te zijn van de rest van de wereld.

Hoe boek je een tour naar Tanjung Puting?

Vrijwel iedereen bezoekt Tanjung Puting via een meerdaagse klotok tour. De meeste reizigers kiezen voor een 3D2N tour, maar er zijn ook kortere of juist langere routes waarbij je dieper de jungle in trekt.

Het is – zeker in het hoogseizoen – belangrijk dat je de tour van tevoren boekt. Zeker als je mee wilt op een gedeelde tour, want dan zijn er maar een beperkt aantal vertrekdata beschikbaar en is het belangrijk dat dit aansluit op je verdere reis door Indonesië.

Onze aanrader: Local Guides

Voor onze tour door Tanjung Puting gingen wij mee met Local Guides en daar waren we erg tevreden over. Dit is een lokale touroperator uit Indonesië die focust op duurzaam reizen en kleinschalige tours. Ze werken met lokale gidsen, waardoor je bezoek aan het park direct iets teruggeeft aan de lokale bevolking.

De communicatie vooraf verliep soepel, de gids sprak goed Engels en alles was goed geregeld vanaf het moment dat we werden opgehaald in Pangkalan Bun. De klotok had prima faciliteiten, denk aan een normaal westers toilet en douche, goede matrassen met klamboes en genoeg fijne plekken om overdag te zitten en wildlife te spotten vanaf het dek.

Local Guides biedt verschillende tours aan: van de standaard 3D2N route tot langere jungle expedities waarbij je gaat hiken en zelfs nachtwandelingen maakt op zoek naar wildlife.

Slapen op een klotok

Het leukste aan Tanjung Puting is misschien nog wel de klotok zelf. Dit zijn traditionele houten boten waar je tijdens de tour ook op slaapt, eet en eigenlijk een paar dagen woont.

Overdag is het dek een soort woonkamer met zitzakken, tafels en uitzicht op de jungle. De zijkanten van de boot zijn grotendeels open zodat je makkelijk dieren kunt spotten vanaf de rivier. Alleen bij regen of ’s nachts worden delen afgesloten met zeilen. Terwijl je langzaam door het nationale park vaart, zorgt dat open dek ook voor het weinige briesje dat je onderweg krijgt, want echt afkoelen doet het hier eigenlijk nooit. 

Wij sliepen met zes mensen op de boot, al was er plek voor meer. De meeste reizigers slapen op het dek onder een klamboe, maar er zijn vaak ook een paar privékamers aanwezig. Zodra het donker wordt, bouwt de crew het hele dek om tot slaapruimte met matrassen, dekens en klamboes.

Verwacht geen luxe cruise, maar juist dat simpele leven op de rivier maakt het bijzonder. Je hoort constant geluiden uit de jungle, af en toe vaart er nog een andere boot voorbij in het pikkedonker en ’s ochtends word je wakker midden tussen de apen en vogels.

Aan boord werkt een complete crew mee, inclusief gids en kok. Het eten vonden wij verrassend goed, met meerdere Indonesische gerechten die vers op de boot werden klaargemaakt. Ook fijn: veel boten hebben tegenwoordig gewoon een westers toilet en douche, wat toch prettig is tijdens een paar dagen midden in de jungle.

Goed om te weten:

• Er is stroom aan boord om je mobiel of camera op te laden, maar een powerbank is wel handig om mee te nemen.
• Alcohol is niet aanwezig op de boot, dus neem dit zelf mee als je dat graag wilt.
• Er is geen koelkast op de boot, maar wel een koelbox.
• Wij deden mee met een shared tour, maar je kunt ook een privé tour boeken op kleinere boten.

Tanjung Harapan

Vanuit Pangkalan Bun word je in de ochtend opgehaald. Daarna rijd je ongeveer een half uur naar de haven van Kumai, waar de klotok vandaan vertrekt.

Na een paar uur over de rivier bereik je Tanjung Harapan, het eerste feeding platform van de tour. Via een kort en vrij makkelijk junglepad wandel je richting het platform. Warm en vochtig is het hier eigenlijk altijd, maar de wandeling zelf is goed te doen.

Vaak zitten de orang-oetans al in de bomen te wachten voordat het voeren begint. Wij zagen hier direct meerdere moeders met baby’s die door de bomen slingerden, snel zoveel mogelijk bananen verzamelden en daarna weer hoog tussen de takken verdwenen.

Tijdens ons bezoek begon het ineens gigantisch hard te regenen, zo’n typische tropische stortbui waarbij je binnen een paar seconden doorweekt bent. Het mooiste moment? De orang-oetans die letterlijk bladeren boven hun hoofd hielden alsof het paraplu’s waren. Best grappig om te zien hoe matig ze van de regen leken te vinden.

Tijdens de wandeling zagen we daarnaast ook veel ander wildlife, zoals makaken, tropische vogels en zelfs (vliegende) wandelende takken. Dat laatste hadden wij ook niet helemaal zien aankomen.

Van alle feeding platforms vonden wij Tanjung Harapan uiteindelijk het fijnst. Ondanks dat dit platform het dichtst bij de stad Pangkalan Bun en het Rimba Orangutan Ecolodge ligt, was het hier juist verrassend rustig. Daardoor bleef het ook stil bij het platform en kwamen er veel orang-oetans..

Pondok Tanggui 

De volgende ochtend vaar je verder dieper het nationale park in. Onderweg zie je regelmatig neusapen, ijsvogels, slangen of grote tropische vogels langs de rivier.

‘s Ochtends stop je eerst bij Pondok Tanggui. Bij dit feedingplatform mogen ze de boot niet aanmeren aan de kant van het centrum, maar word je alleen afgezet op de houten pier en wacht de boot aan de overkant. Dit komt door het alfamannetje Atlas, die blijkbaar regelmatig probeert eten van de boten te stelen en hier ook agressief bij kan worden.

Naast meerdere orang-oetans zagen we hier ook vlinders, grote gouden mieren, eekhoorns en vleesetende bekerplanten langs het pad. Het landschap voelt hier anders aan dan bij de andere plekken, met zandachtige stukken, varens en veel mos. Het landschap deed ons een beetje denken aan Bako National Park (Maleisisch Borneo).

Camp Leakey

Later op de dag bezoek je Camp Leakey, waarschijnlijk het bekendste feeding platform van Tanjung Puting. Dit onderzoeks- en rehabilitatiecentrum speelt al jarenlang een belangrijke rol in de bescherming van orang-oetans en is daardoor uitgegroeid tot een van de populairste plekken in het nationale park.

Via lange houten vlonders loop je hier door de jungle richting het feeding platform. Onderweg kan het zomaar gebeuren dat er ineens een orang-oetan op het pad zit en je even moet wachten tot hij besluit verder te gaan.

Bij Camp Leakey komt regelmatig een gibbon langs die Bob wordt genoemd. Best bijzonder om die eens van dichtbij te zien. Terwijl de orang-oetans hun bananen probeerden te verzamelen, dook hij er steeds tussendoor om eten te stelen. Ook slingerde hij met hoge snelheid tussen de bomen, wat een behoorlijk grappig contrast was met de veel rustigere orang-oetans.

Toch vonden wij Camp Leakey persoonlijk iets minder bijzonder dan de eerdere stops. Juist omdat het de bekendste plek is, was het hier ook een stuk drukker. Er waren meer bezoekers aanwezig, waaronder veel lokale toeristen, en daardoor zagen we uiteindelijk juist minder orang-oetans dan bij de andere feeding platforms. Daarnaast is er weinig schaduw, waardoor het hier midden op de dag behoorlijk heet wordt. 

Wildlife langs de rivier

Niet alleen de orang-oetans maken Tanjung Puting bijzonder. Juist het varen door de jungle is een groot deel van de ervaring.

Langs de rivier zagen we constant groepen neusapen en makaken. Ook kom je – als je geluk hebt – af en toe een orang-oetan tegen in de boomtoppen, maar deze zijn langs de rivier veel minder goed te zien dan bij de feedingplatforms. Vogels hoor je overal om je heen, al zijn ze vaak lastig te spotten tussen het groen. ’s Avonds verschijnen er veel vuurvliegjes langs de oevers.

Slapen midden in de jungle

’s Avonds slaap je gewoon op het dek van de boot. De rivier is verrassend rustig, waardoor je nauwelijks beweging voelt tijdens het slapen. Daarnaast is het wel heel erg bijzonder om in slaap te vallen terwijl er vuurvliegjes rond je klamboe vliegen en overal geluiden uit de jungle komen.

Warm en vochtig blijft het ook ’s nachts. Een luchtige pyjama of dunne lange kleding is daarom fijn, zeker omdat het vaak te warm is om echt onder je deken te liggen.

Op onze laatste ochtend werden we zelfs wakker van apen die op de boot sprongen om nieuwsgierig rond te kijken (en waarschijnlijk hoopten om iets van eten te vinden). Best even schrikken als je net wakker wordt, maar juist dat soort momenten maken slapen in de jungle hier zo bijzonder.

Goed om te weten: een klotok is behoorlijk basic. Je slaapt onder een klamboe en deelt de ruimte met andere reizigers, zeker als je geen privécabine boekt. Juist dat simpele leven op de rivier maakt de ervaring wat ons betreft bijzonder.

Wil je liever niet twee nachten op een boot slapen? Dan is Rimba Orangutan Ecolodge een mooi alternatief midden in Tanjung Puting National Park. Deze ecolodge ligt direct aan de rivier en wordt omringd door jungle, waardoor je alsnog helemaal midden in de natuur zit. Vanuit de lodge kun je dezelfde excursies maken naar de orang-oetan feeding platforms en Camp Leakey. Verwacht geen super de luxe resort, maar juist een eenvoudige en sfeervolle plek waar wildlife en natuur centraal staan. 

Hoeveel dagen heb je nodig voor Tanjung Puting?

De meeste reizigers kiezen voor een 3D2N klotok tour door Tanjung Puting National Park. Wat ons betreft is dat ook precies goed. In drie dagen heb je genoeg tijd om meerdere feeding platforms te bezoeken, wildlife te spotten vanaf de rivier en echt even het jungle gevoel mee te krijgen.

Kortere tours van 2D1N bestaan ook, maar daarbij ben je vooral veel aan het varen en heb je minder tijd in het nationale park zelf. Juist het slapen op de boot en langzaam dieper de jungle in varen maakt deze ervaring zo bijzonder.

Heb je meer tijd? Dan zijn er ook langere tours van vier tot zeven dagen. Daarbij ga je een stuk dieper de jungle in en draait het minder om de bekende feeding platforms alleen.

Zo kun je nachtwandelingen maken op zoek naar tarantula’s, lichtgevende paddenstoelen, spookaapjes en andere nachtdieren. Sommige tours nemen je mee naar herbebossingsprojecten waar je meer leert over natuurbehoud in Kalimantan, of naar kleine dorpen langs de rivier waar je kennismaakt met het lokale leven.

Bij de langere tours maak je daarnaast ook meer echte jungle trekkings samen met rangers. Je loopt dan urenlang door ongerept regenwoud, ver weg van de drukste delen van het park, op zoek naar wildlife in het wild. Soms eindigt zo’n trekking zelfs met een tocht per kano door smalle jungle rivieren terug richting de boot.

Praktische tips voor Tanjung Puting

Kom minimaal één dag eerder aan in Pangkalan Bun. Vluchten hebben hier regelmatig vertraging of worden soms zelfs geannuleerd. De meeste klotok tours vertrekken rond 10:00 uur in de ochtend en wachten niet op vertraagde vluchten.

De laatste dag vaar je vroeg terug richting Kumai en word je daarna naar de luchthaven gebracht. Daardoor kun je meestal prima een vlucht vanaf ongeveer 08:00 uur halen. Zelf hadden wij een vlucht om 09:45 en alsnog ruim de tijd op de luchthaven. Het vliegveld van Pangkalan Bun is klein en vrij basic. Je hoeft hier echt geen uren van tevoren aanwezig te zijn.

De beste reistijd voor Tanjung Puting is het droge seizoen, dat loopt van ongeveer mei tot oktober. In het regenseizoen kunnen sommige delen van het park moeilijker bereikbaar zijn en heb je meer kans op flinke tropische regenbuien.

Wat neem je mee naar Tanjung Puting?

• Drybag of waterdichte tas
• Powerbank
• Muggenspray of DEET
• Dunne lange kleding voor ’s avonds
• Zonnebrand
• Offline films of series
• Kleding en toiletspullen die je nodig hebt voor de paar dagen op de boot

Verder nog een paar handige tips:

• Download vooraf films of series om ’s avonds lekker wat te kunnen kijken vanonder je klamboe.
• Neem een powerbank mee. Ook al is er stroom op de boot en kun je soms opladen, de generator staat niet altijd aan. Makkelijker is om op je eigen powerbank te vertrouwen.
• Er zijn veel muggen in de jungle, controleer daarom je klamboe op gaten voordat je gaat slapen en neem luchtige lange kleding mee voor ’s avonds op het dek.
• Je wordt hier niet zeeziek: de rivier is extreem rustig

En vergeet vooral niet af en toe gewoon op het dek te zitten. Juist de zonsondergangen (én zonsopkomst) boven de rivier en de heldere sterrenhemel midden in de jungle maken deze trip extra bijzonder.

Wat is er verder te doen in Pangkalan Bun?

Eerlijk gezegd is Pangkalan Bun niet echt een bestemming waar de meeste reizigers lang blijven hangen. Vrijwel iedereen gebruikt de stad vooral als startpunt voor de orang-oetans in Tanjung Puting National Park.

Toch is het geen vervelende plek om een nachtje te verblijven voor of na je tour. Langs de rivier hangt een relaxte sfeer en je vindt er verrassend veel leuke cafés en restaurants. Daarnaast kun je over de houten promenade langs de rivier wandelen, waar je een klein inkijkje krijgt in het lokale leven van de stad. Verwacht geen enorme bezienswaardigheid, maar juist dat simpele maakt het ergens wel leuk voor een rustige wandeling.

Voor koffie of lunch is Nyamn Eatery n’ Bakeshop een leuke plek, terwijl Tepi Arut Coffee & Eatery juist een fijne plek is aan de rivier voor diner of een drankje in de avond. Rond de grote moskee vind je een klein marktje met streetfood en snacks. Ook viel het ons op hoeveel fruitwinkels er in Pangkalan Bun zitten.

Een echte aanrader om te slapen vonden wij Mercure Pangkalan Bun. Dit moderne hotel heeft een fijn zwembad, goede kamers en is verrassend betaalbaar voor hoeveel comfort je krijgt.

Verder reizen na Tanjung Puting

Veel mensen combineren Tanjung Puting met een langere reis door Indonesië, bijvoorbeeld richting Bali, Lombok of Komodo. Vanaf Pangkalan Bun zijn er niet enorm veel vluchten, maar je kunt wel rechtstreeks vliegen naar Jakarta en Surabaya. Beide zijn handige hubs om verder door Indonesië te reizen. 

Zelf reisden wij vóór Tanjung Puting door Oost-Java, waarvoor je meestal via Surabaya vliegt. In deze regio vind je niet alleen indrukwekkende watervallen zoals Tumpak Sewu en Madakaripura, maar ook de stad Malang, een fijne uitvalsbasis voor een bezoek aan de Bromo vulkaan. 

Na Pangakalan Bun zijn we (wederom via Surabaya) doorgereisd naar de Derawan eilanden, in het noorden van Kalimantan. Hier kun je fantastisch duiken, snorkelen met walvishaaien en relaxen op tropische stranden. Een grote aanrader wat ons betreft.

Tanjung Puting of een andere orang-oetan bestemming?

Er zijn meerdere plekken in Indonesië en Maleisië waar je orang-oetans kunt zien in het wild. De ervaring verschilt behoorlijk per bestemming. De ervaring verschilt behoorlijk per bestemming. In Sepilok en Semenggoh draait het vooral om rehabilitatiecentra die je makkelijk als dagtrip bezoekt. Langs de Kinabatangan rivier spot je vooral wildlife vanaf kleine bootjes en slaap je in een lodge in de jungle, terwijl je in Bukit Lawang juist te voet de jungle intrekt tijdens meerdaagse hikes.

Deze tours worden trouwens ook aangeboden door Local Guides, hetzelfde bedrijf als waarbij je duurzame Tanjung Puting tours kunt boeken.

In Tanjung Puting draait de hele ervaring om het leven op en langs de rivier. Je slaapt in de open lucht op een klotok, meert af en toe aan voor een wandeling naar een feeding platform en vaart langzaam door de jungle. Daardoor voelt het veel meer als een compleet jungle avontuur dan alleen een wildlife excursie.

Meer lezen over Indonesië? Hier vind je al onze artikelen over ons favoriete land om te bezoeken.